دانش کویر

دانش کويرشناسي همچون ساير رشته هاي علمي، با سرعت رو به پيشرفت است و شاخ و برگها و گرايشهاي متعددي پيدا کرده است. معناي اين حرف آن است که استادان و دانشجويان اين رشته براي روزآمد بودن و پيشرفت در اين زمينه به حضور مستمر در دل بيابانها و کويرهاي کشور نياز دارند.
از طرفي دانشمندان و کويرشناسان خارجي بسياري علاقه مند و مشتاق به حضور در مناطق کويري ايران و انجام تحقيقات علمي در زمينه رشته تخصصي خود هستند. هرچند هم اکنون گردشهاي علمي متعددي توسط دانشگاه ها و مراکز آموزش عالي براي بردن دانشمندان و دانشجويان به کوير برگزار مي شود، با وجود اين به نظر مي رسد اگر سازماني خاص، تحت نظر و هدايت و راهنمايي پيشکسوتان اين رشته، به امر گردشهاي علمي در کوير مبادرت ورزد و آنها را به سامان بياورد، موضوع گردشگري کويرشناسي با سهولت و هماهنگي بيشتري به اجرا در خواهد آمد.

همان طور که در بخش ابتدايي اين گزارش ذکر شد، از گردشگري معمولاً به عنوان يک صنعت ياد مي کنند، با اين تفاوت که در همه صنايع محوريت با کالاي توليد شده است، اما صنعت گردشگري انسان محور است. بنابراين طبيعي است که جهت گيري و سمت و سوي همه برنامه ريزيها و راهکارها در صنعت گردشگري به انسان و ذوق و علاقه او ختم شود.از طرفي در صنعت گردشگري، در عين حال که محوريت با انسان است، خود او نيز مشتري است و اين موضوع اهميت و حساسيت مطلب را دو چندان مي کند. ارتقا و توسعه گردشگري کوير به وجود عوامل متعددي بستگي دارد، که کارشناسان و متخصصان اين حرفه به مناسبتهاي مختلف به آنها اشاره کرده اند و نظرات و پيشنهادهاي آنان در رسانه ها و جرايد مختلف منتشر شده است. برآيند و جمع بندي اين نظرات و پيشنهادها بدين شرح است:

- برنامه ريزي و تدوين سياستهاي کاري لازم از سوي سازمان ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي، به منظور استفاده از قابليتها و ظرفيتهاي گردشگري کوير و جذب هرچه بيشتر گردشگران داخلي و خارجي.
- همکاري و تعامل لازم با سازمان گردشگري جهاني ( WTO ) و تطبيق منطقي با استانداردهاي اين سازمان با در نظر گرفتن ملاحظات بوميان مناطق کويرنشين ايران.
- حمايت کافي و شايسته از دفاتر خدمات مسافرتي و گردشگري در راستاي شرح وظايف تعريف شده براي اين دفاتر.
- حفظ امنيت و سلامت گردشگران داخلي و خارجي در محورها و مناطق کويري و بياباني توسط نيروي انتظامي.
- شناسايي محورها و نقاط مناسب و مساعد گردشگري در کوير و تدوين راهکار مناسب به منظور تمرکز کمي و کيفي امکانات در اين مناطق، با اهدافي نظير جلوگيري از پراکنده کاري، اتلاف وقت و سرمايه، خدمات دهي مطلوب تر و تأمين بهتر امنيت گردشگران.
- اقدام در جهت فعال تر شدن دفاتر اطلاع رساني گردشگري طبيعي و نمايندگي هاي فرهنگي ايران در خارج از کشور، از طريق برگزاري نشستها، همايشها و توليد محصولات متنوع فرهنگي با محوريت گردشگري کوير.
- ارايه راحت تر تسهيلات بانکي و کمکهاي مالي به متقاضيان، در جهت تکميل و تجهيز امکانات رفاهي.

 

در حقيقت گردشگري فرصتي است تا با تماشاي مظاهر طبيعت و به قول معروف سير در آفاق، نام و ياد خداوند بزرگ و بلندمرتبه به عنوان خالق همه زيبايي ها در دل و جان زنده شود و همچنين امکان سپري ساختن ساعات و لحظاتي خوش و فرح انگيز فراهم آورده شود که در اين ارتباط کوير با قابليتها و ويژگي هايي که دارد به خوبي اين امکان را براي گردشگران خود فراهم مي آورد.
کوير يا نمکزار به جايي گفته مي شود که در آنجا به واسطه فراواني نمک هيچ نوع گياه زراعي روئيده نمي شود. البته در بعضي قسمتهاي کوير گياهاني مي رويند که زراعي نبوده و بيشتر کاربرد صنعتي دارند و يا براي چرا و تعليف دامهايي نظير بز و شتر مناسب هستند.
به عبارت ديگر کوير جايي است که در آن آباداني و آب نيست. اين در حالي است که کوير بخش بسيار بزرگي از کشورمان را در برگرفته است. کوير مرکزي، کوير مسيله، کوير ريگ جن، کوير يزد و طبس و کوير لوت کويرهاي عمده ايران هستند، که هر کدام از آنها شامل قطعات و کويرهاي کوچکتري هستند.
روشن است که عده اي از گردشگران، تنها براي ديدن مناظر و چشم اندازهاي دلفريب و زيبا به کوير سفر مي کنند. اين عده با پناه آوردن به سکوت مرموز و ناب کوير، بيتوته کردن در خانه هاي گلي روستايي و کاروانسراها، ديدن آسمان پر ستاره و خيال انگيز شبهاي کوير، بالا رفتن از تپه هاي نرم شني و تماشاي نمکزاران و قنديلهاي نمکي ساعات و لحظات خوش و روح بخشي را تجربه مي کنند.
دوستداران طبيعت خود به دو دسته عمده تقسيم مي شوند. يک عده کساني هستند که گردشگر حرفه اي بوده و با همه وجود به طبيعت و مظاهر آن عشق مي ورزند و برنامه هاي منظمي را دنبال مي کنند و معمولاً با لوازم و تجهيزات کافي و با شناخت لازم به کوير قدم مي گذارند. عده ديگر افرادي هستند که به منظور تفنن و تفريح و تمدد اعصاب و البته با تجهيزات ابتدايي به کوير و بيابان مي روند.اين عده در همه حال بايد مراقب موقعيت خود بوده و توصيه هاي کارشناسان و راهنمايان محلي را جدي بگيرند، زيرا براي گردشگران مبتدي و آماتور، همواره خطر گم شدن، فرو رفتن در باتلاق، آفتاب زدگي و گزيده شدن توسط جانوراني نظير مار و عقرب وجود دارد.

 

 

تپه هاي شني و دشتها و جاده هاي کويري، همواره براي برگزاري مسابقات ورزشي و قهرماني در رشته هاي گوناگون جذاب و اشتياق برانگيز بوده اند.

رالي اتومبيلراني، موتورسواري، اسکي روي شن، شترسواري و ماراتن پياده روي در کوير از جمله اين رشته ها هستند که به طور منظم و مرتب در تعدادي از کشورهاي داراي مناطق بياباني و کويري برگزار مي شوند و خيل ورزشکاران و ورزش دوستان را از همه جاي دنيا به اين مناطق مي کشاند.
معمولاً در چنين مواقعي برگزار کنندگان تورهاي گردشگري و مسافرتي در تلاش و جنب و جوش فراوان هستند، تا کار خدمات دهي به شرکت کنندگان در مسابقات و تماشاچيان رقابتهاي ورزشي را به بهترين نحو ممکن به انجام برسانند و از خوان گسترده کوير، سودهاي کلان و سرشار به جيب بزنند.
اين در حالي است که در کشور ما، با وجود برخوردار بودن از دشتهاي وسيع و تپه هاي شني مساعد، تلاش و تحرک لازم از سوي متوليان امر و بويژه سازمان تربيت بدني صورت نمي گيرد و يا در حدي است که به چشم نمي آيد و ملموس نيست.در اين خصوص شايد بتوان به مسابقات رالي اتومبيلراني اشاره کرد که چند سالي است پا گرفته و در سال گذشته در بيابانهاي قم و خراسان برگزار شد، که البته آن هم با مشکلات بسيار و تنها به مدد شوق و عشق شرکت کنندگان سرپا مانده است. اين در حالي است که زمزمه برگزاري مسابقات اتومبيلراني خاورميانه و حتي قهرماني جهان در ايران در ساليان قبل مطرح شده بود، که به دليل بعضي ناهماهنگي ها اين موضوع فعلاً منتفي شده است.بر اين اساس کارشناسان معتقدند بايد مسؤولان و متوليان فدراسيون اتومبيلراني با جديت هرچه تمامتر به اين مهم بپردازند و موضوع برگزاري مسابقات اتومبيلراني خاورميانه و قهرماني جهان را در ايران اجرايي کنند.
بديهي است در صورت وقوع چنين امري و به خاطر گستره وسيع علاقه مندان مسابقات اتومبيلراني، بيابانها و کويرهاي ايران براي هميشه مورد توجه برگزار کنندگان اين قبيل مسابقات و مسابقات ورزشي ديگر قرار خواهند گرفت و از اين نظر تبليغات بسيار خوب و پرباري در جهت معرفي جاذبه هاي بيابانها و کويرهاي ايران صورت خواهد گرفت و به تبع آن امر گردشگري کوير نيز رشد و رونق قابل ملاحظه اي پيدا مي کند.